VIỆN DƯỠNG LÃO

 
Bác sĩ Trn Công Bo
 
Cổ nhân có câu: "sinh, bnh, lão, t". Bn giai đon này không ai có thể tránh khi. Chun bị ứng phó vi bnh tt và tui già ca mình và ca thân nhân mình là điu ai cũng có dp nghĩti, kể cả chính kẻ viết bài này là tôi cũng đang sp sa bước vào tui “tht thp cổ lai hi”.
Anh bn thân ca tôi, Bs. TNT từ lâu có đề nghị tôi viết mt bài về "Vin Dưỡng Lão" để giúp bà con mình có thêm mt chút khái nim về Vin Dưỡng Lão vì anh biết trong sut 27 năm qua tôi đã liên tc săn sóc cho các cụ già ti các vin dưỡng lão, và cũng đã là "Giám Đốc Y Tế" (Medical Director) ca nhiu Vin Dưỡng Lão trong vùng. Nay tôi mun chia sẻ cùng qúy bn mt số kinh nghim và hiu biết về Vin Dưỡng Lão.
 
Trong Vit ngữ chúng ta thường dùng từ Vin Dưỡng Lão, nhưng trong Anh ngữ thì có nhiu từ khác nhau như Nursing home, Convalescent home, Rehabilitation and Nursing center, Skilled nursing facility (SNF), Rest home... Nói chung, Vin Dưỡng Lão là mt nơi cho nhng người bị yếu kém về thể xác không thể tự săn sóc cho mìnhđược trong cuc sng hàng ngày. Thí dụ như không thể nu nướng, git giũđi ch… nng hơn na như không đủ sđể làm nhng vic ti cn thiết cho cuc sng như ăn ung, đi tiêu, đi tiu… hoc cn phi có thuc men đúng lúc mà không thể tự làm được.
Khi nói ti Vin Dưỡng Lão người ta thường chỉ nghĩ ti nhng người già mà thôi. Tht ra có nhiu người "tr" nhưng vì tt bnh không thể tự lo cho mình được cn phi có sự giúp đỡ ca SNF (skilled nursing facility). Vy thế nào là Vin Dưỡng Lão?
Vin Dưỡng Lão là nơi cung cp nhng dch vụ cn thiết cho cuc sng hàng ngày cho nhng người không đủ khả năng lo cho chính mình. Tùy theo mđộ trm trng ca bnh tt mà có nhng Vin Dưỡng Lão khác nhau:
 
1- Skilled Nursing Facility (SKF)là nơi cung cp nhng dch vụ cho nhng người bị khuyết tt nng như tai biến mch máu não gây nên bán thân bt toi, hôn mê lâu dài, hoàn toàn không còn khả năng ngay cả trong viăn, nut, tiêu, tiu… Thường thường ti SNF có hai phn: phc h(rehabilitation) và săn sóc sc kh(nursing care). Có nhng người sau khi được gii phu thay xương khp háng (hip replacement), thay đầu gi (knee replacement), hay mổ tim (bypass, thay valve tim) … cn thi gian tp dượđể phc h(rehabilitation). Sau đó họ có thể về nhà sinh hot bình thường cùng gia đình.
 
2- Intermediate care facility (ICF)cung cp dch vụ cho nhng người bnh như tt nguyn, già cả nhưng không cn săn sóc cao c(intensive care). Thường thường nhng người này không có thân nhân để lo cho mình nên phi vào đây ở cho đến ngày cui cùng (custody care).
 
3- Assisted living facility (ALF)Thường thường nhng người vào ALF vn còn khả năng tự lo nhng nhu cu căn bn như tm ra, thay qun áo, đi tiêu, đi tiu mt mìnhđược. Họ chỉ cn giúp đỡ trong vic bếp núc, theo dõi thuc men và chuyên chở đi thăm bác sĩ, nhà th, chùa chin hay mua sm lt vt. Họ vn còn phn nào "độc lp".
 
4- Viện Dưỡng Lão cho những người quá lú lẫn (Alzheimer facility): có nhng bnh nhân bị lú ln nng, đến ni không nhn ra người thân như v, chng, con cháu na. Không biết tự đi vào bung tm, phòng vệ sinh để làm nhng công vic ti thiu. Họ không biết họ ở đâu, dễ đi lang thang và lđường. Nếở nhà thì phi có người lo cho 24/24. Nhng Vin Dưỡng Lão dành riêng cho nhng bnh nhân này, thường là "locked facilty", ca ra vào được khóa lđể bnh nhân không thể đi lc ra ngoài. Cách đây khá lâu đã có trường hp mt bnh nhân đi ra khi vin, lđường, bị xe la cán chết! Từ đó có locked facilty. Đôi khi cũng có nhng vin bnh nhân được gn alarm vào cổ chân. Nếu bnh nhân đi qua ca thì alarm sẽ báo động và nhân viên sẽ kp thi mang về li.
 
NHỮNG DỊCH VỤ ĐƯỢC CUNG CẤP TẠI VIỆN DƯỠNG LÃO:
Điu này tùy theo tng vin. Tuy nhiên nhng dch vụ sau đây là cn thiết:
1- Phòng ng.
2- Ăn ung
3- Theo dõi thuc men
4- Nhng điu ti thiu hàng ngày như tm ra, thay qun áo, vệ sinh cá nhân…
5- 24/24 lo cho nhng trường hp bnh khn cp.
6- Sinh hot hàng ngày như gii trí, tôn giáo…
7- Vt lý trị liu. Dch vụ này rt quan trng để giúp người bnh có thể phc hi càng nhiu càng tt. Trong vt lý trị liu có nhiu dch vụ khác nhau:
a- Tp dượ(physical therapy): như tđi, tp lên xung cu thang, tp tự vào giường ngủ hay ra khi giường mt cách an toàn, không vp ngã…
b- Speech therapy: tp nói, tp nut khi ăn ung… Có nhng bnh nhân bị stroke, không thể nói hay ăđược, cđược tđể phc hi chc năng này.
c- Occupational therapy: Tp mang giy, bí t(v)... Tp sử dng bếp gaz, bếđin cho an toàn để tránh bị tai nn.
 
AI TRẢ TIỀN CHO VIỆN DƯỠNG LÃO?
Có nhiu ngun tài trợ khác nhau:
1- Medicare
2- Medicaid (ở California là Medi-Cal).
3- Bo him tư, có nhiu người mua sn bo him cho Vin Dưỡng Lão.
4- Tiđể dành ca người bnh (personal funds).
 
MEDICARE là do qũy liên bang, chỉ trả tđa 100 ngày cho nhng bnh nhân cn tp dượđể phc hi chc năng ti mt skilled nursing facility (SNF). Thường nhng bnh nhân bị stroke, gãy xương… cn dch vụ này. Medicare KHÔNG TRẢ cho custody care.
 
MEDICAID là do qũy liên bang và tiu bang. Qũy này trả nhiu hay ít là tùy tng tiu bang. Medicaid trả cho dch vụ y tế và custody care.
 
BẢO HIỂM TƯ: thì tuy theo tng trường hp sẽ có nhng quyn li khác nhau, nhưng thường rt hn chế. Hin nay người ta ước lượng trên nước Mỹ có khong 1.4 triu người sng trong 15,800 Vin Dưỡng Lão. Các Vin Dưỡng Lão này đặt dưới sự kim soát ca bộ y tếđặc bit là do Centers for Medicare & Medicaid Services (CMS) giám sát. Hàng năm các Vin Dưỡng Lão đều phi tri qua mt cuc kim tra rt gt gao (survey) ca CMS. Vin Dưỡng Lão nào không đúng tiêu chun thì có thể bị đóng ca! Mđích kim tra ca CMS là để bđảm cho các bnh nhân ti Vin Dưỡng Lão được săn sóc an toàn, đầđủ vi phm cht cao.
Đồng thi tránh nhng trường hp bị bỏ bê (negligence) hay bo hành (abuse) về thể xác ln tinh thn. Ti mi Vin Dưỡng Lão đều có lưu trữ hồ sơ kim tra cho công chúng xem. Bt cứ ai cũng có thể xem kết qu ca các cuc kim tra này. Tt cả các Vin Dưỡng Lão đều phi có các bin pháp để bđảm sự săn sóc cho bnh nhân theo đúng tiêu chun. Nếu không sẽ bị pht tin, và có nhng trường hp bị đóng ca.
o 0 o
 
Trên đây tôi đã trình bày sơ qua về nhng đim chính ca Vin Dưỡng Lão. Tuy nhiên, như quý bđã tng nghe và biết, có nhiu khác bit gia nhng Vin Dưỡng Lão. Theo tôi nhn xét thì quan nim chung ca mi người là "không mun vào Vin Dưỡng Lão ". Chúng ta tng nghe nhng chuyn không tt thì nhiu, mà nhng chuyn tt thì ít. "Tiếng lành đồn gn, tiếng dữ đồn xa", là câu ngn ngữ người mình vn nói từ xa xưđến nay. Tôi đã đọc không biết bao nhiêu là bài viết về vic con cái "bt hiếu", bbố m, ông bà vào Vin Dưỡng Lão ri không đoái hoài ti. Tôi cũng thy nhiu trường hp các cụ vào Vin Dưỡng Lão mt thi gian ri không mun về nhà vi con cháu na! Trên đời này không có gì là tuyđối c, trong cái hay có cái d, và
trong cái dở li có thể tìm ra cái hay. Vy chúng ta rút tđược kinh nghim gì trong vđề này? Tôi chỉ xin nêu lên nhng nhn xét chủ quan ca riêng tôi mà thôi. Có thquý vị không đồng ý hết, nhưng nếu rút tđược ít nhiu ý kiến xây dng thì "cũng tt thôi".
 
NHỮNG "BỆNH" CÓ THỂ DO VIỆN DƯỠNG LÃO GÂY RA:
1- Lo lắng (anxiety)Trong tháng 9/2011 nhng nhà nghiên cu hi ý kiến ca 378 bnh nhân trên 60 tui nm Vin Dưỡng Lão ti thành phố Rochester, New York. Kết qa là có trên 27.3% trả li là họ bị bnh lo lng, từ vđến nng. Nếu không được cha trị sẽ đưđến bnh trm cm (depression). Nên nhớ là 378 bnh nhân này là người Mỹ chính cng, sinh ra và ln lên ti M. Chúng ta hãy tưởng tượng người Vit mình không biết rành tiếng Anh, không hp phong tc, tp quán thì sự khó khăn snhiu như thế nào! Còn mt vđề na là thăn, chúng ta quen "nước mm, tht kho"…, làm sao mà có thể nut hamburger, sandwich… ngày này qua ngày khác! Các vđề này càng làm bnh lo lng, trm cm nng thêm!
 
2- Phản ứng của thuốc (adverse drug reactions)Trong tháng 1/2012 ngưòi ta theo dõi các bnh nhân ti Vin Dưỡng Lão, kết qa là ít nht 40% các bnh nhân dùng trên 9 loi thuc khác nhau. Ung càng nhiu thuc thì phng càng nhiu. Có ba loi phng khác nhau:
a- Phng phụ (side effects): thí dụ như ung aspirin làm bao tử khó chu, thuc cao máu làm táo bón… Loi này thường xy ra, không cn phi ngưng thuc.
 
b- Drug interference: (tm dch là thuđối tác vi nhau): có nhiu loi thuc ung chung vi nhau sẽ làm tăng hoc gim sc tác dng. Thí dụ thuc loãng máu coumadin mà ung chung vi thuc tim như amiodarone sẽ làm dễ chy máu. Có nhng thăn hay nước ung dùng chung vi thuc cũng nh hưởng đến thuc. Thí dụ ung nước bưởi hay nho vi mt vài loi thuc cũng sẽ tăng sc tác dng ca thuc, dễ gây ngộ độc.
 
c- Dị ứng vi thuc (allergic reaction): Loi này nguy him hơn, thường làm da ni mề đay, đỏ, nga. Nếu nng thì có thể chếđược như phng vi penicillin chng hn. Nếu bị dị ứng thì phi ngưng thuc ngay.
 
3- Ngã té (fall): Người già rt dễ bị té ngã gây nên nhiu biến chng quan trng như chy máu trong đầu (intracranial bleeding), gãy xương (như gãy cổ xương đùi, tay…). Khi già quá hoc có nhng bnh nh hưởng đến sự di chuyn, không còn đi li vng vàng, nhanh nhn như lúc trẻ nên dễ vp, té ngã.
 
4- Da bị lở loét (decubitus ulcers): Nhng người bị lit giường, không đủ sđể tự mình xoay trở trên giường, rt dễ bị lở loét da gây nên nhiu biến chng tai hi.
 
5- Nhiễm trùng (infection): như sưng phi, nhim trùng đường tiu…nht là nhng người cn phi dùng máy móc như máy thở (respirator)

 

Hit Counter provided by technology news